พิเรนทร์ หมายถึงอะไร ทำไมต้องเรียกว่า เล่นพิเรนทร์

คนพิเรนทร์ เล่นพิเรนทร์ ทำไมต้องเรียกคนที่ทำอะไรแปลก ๆ นอกลู่ นอกทางว่า พิเรนทร์ เรามาช่วยกันไขคำตอบไปพร้อม ๆ กันนะครับ

วิกฤตการณ์ ร.ศ.๑๑๒ เหตการณ์สำคัญเหตุการณ์หนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ของไทย เรื่องราวของการแย่งชิงพื้นที่อำนาจทับซ้อนระหว่าง ฝรั่งเศส และ สยาม ที่แอบแฝงไว้ด้วยเกร็ดเล็ก ๆ ที่น่าสนใจ ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า พิเรนทร์

ก่อนอื่น เรามาเริ่มกันที่ความหมายของคำว่า พิเรนทร์ กันก่อนดีกว่าครับ

คำว่า พิเรนทร์ ตาม พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้ให้ความหมายไว้ว่า อุตรินอกลู่นอกทาง เช่น เล่นพิเรนทร์ คนพิเรนทร์ และคำว่าพิเรนทร์นี้ ทำหน้าที่เป็นคำวิเศษณ์ ขยายคำกิริยา และคำนาม

ดังนั้น เล่นพิเรนทร์ จึงหมายถึง เล่นอุตริ นอกลู่นอกทาง
และ คนพิเรนทร์ จึงหมายถึง คนอุตริ นอกลู่นอกทาง

การเขียนคำว่า พิเรนทร์ ที่ถูกต้องนั้นต้องมี ท ทหารร เรือการันต์ คือ พิเรนทร์ ไม่ใช่ พิเรน

เด็กน้อยน่ารัก เล่นพิเรนทร์ จนสีเลอะเต็มตัว
ขอบคุณภาพจาก FreePik โดย @freepic.diller

ดูจากความหมายตามพจนานุกรมแล้ว คำว่า พิเรนทร์ จะมีความหมายไปในเชิงลบเสียมากกว่า และสิ่งที่ทำให้ผมสงสัยว่า ทำไมต้องเรียกคนที่ทำตัวนอกลู่ นอกทางว่า พิเรนทร์ มันเริ่มจากจุดนี้แหละครับ

ย้อนกลับไปเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๔ ภาพยนตร์ไทยอิงประวัติศาสตร์เรื่อง สุริโยไท โดย หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล เป็นผู้กำกับ ได้ออกฉายครั้งแรก ผมก็เป็นคนหนึ่งที่ไม่พลาดที่จะไปชมภาพยนตร์เรื่องนี้ แน่นอนตัวละครหนึ่งในนั้น ทำให้ผมเกิดความสงสัยในคำว่า พิเรนทร์ ขึ้นมาเมื่อได้ยินชื่อ ขุนพิเรนทรเทพ ซึ่งรับบทโดย คุณฉัตรชัย เปล่งพาณิชย์ (ซึ่งภายหลังก็คือ พระมหาธรรมราชา เจ้าเมืองพิษณุโลกสองแคว พระราชบิดาของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช) คำว่า พิเรนทร ในชื่อ พิเรนทรเทพ นี้จะมีความเกี่ยวข้องอย่างไรกับการ เล่นพิเรนทร์ หรือไม่ นี่คงไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่…แล้วจะกลายมาเป็น เล่นพิเรนทร์ ได้อย่างไรกันนะ

คำว่า พิเรนทรเทพ เป็นตำแหน่งตำแหน่งหนึ่งของขุนนางในสมัยอยุธยา ซึ่งอาจจะมีบรรดาศักดิ์แตกต่างกันไปในแต่ละยุคสมัย อาจเป็น ขุน/หลวง/พระ พิเรนทรเทพ ได้ ซึ่งในกฎหมายตราสามดวง ได้ระบุไว้ว่า หลวงพิเรนณเทพบดีศรีสมุหะ เจ้ากรมพระตำรวจใหญ่ขวา ตราคนถือหวายมือขวา นา ๒๐๐๐

ซึ่งหากดูจากคำบรรยายข้างต้นแล้ว คำว่า พิเรนทรเทพ ก็ไม่น่าจะมีความเกี่ยวข้องกับคำว่า เล่นพิเรนทร์ ได้เลย แล้วแบบนี้ ยังสงสัยต่อไปได้อีกหรือไม่ว่า เล่นพิเรนทร์ จะเพี้ยนมาจาก พิเรนทรเทพ

แล้ววันหนึ่งด้วยความบังเอิญ ขณะที่ผมกำลังขับรถไปทำงานในตอนเช้า ผมได้เปิดฟังรายการวิทยุของกรมประชาสัมพันธ์ ชื่อรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ซึ่งในวันนั้นได้นำเสนอคำว่า พิเรนทร์ พอดี จึงทำให้ผมได้ทราบที่มาที่ไปของคำว่า เล่นพิเรนทร์ ในที่สุด จากข้อมูลที่ได้จากรายการวิทยุในวันนั้น จึงนำไปสู่การค้นหาที่มาเพิ่มเติม จนผมได้พบว่า เรื่องราวในรายการวิทยุนั้น ได้ถูกบันทึกไว้ในหนังสือ เรื่องปกิณณกะในรัชกาลที่ ๕ โดย นายแพทย์นวรัต ไกรฤกษ์ เป็นเรื่องราวที่เขียนไว้อย่างน่าสนใจ มีใจความดังนี้ครับ

หนังสือ เรื่องปกิณณกะในรัชการที่ ๕
โดย นายแพทย์นวรัต ไกรฤกษ์

คำว่า พิเรนทร์ นี้มีที่มาจากคำบอกเล่าของ พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ (นพ ไกรฤกษ์) ผู้เป็นบิดาว่า

เมื่อไทยเกิดกรณีพิพาทกับฝรั่งเศสใน ร.ศ. ๑๑๒ (พ.ศ. ๒๔๓๖) นั้น มีพลเมืองที่นิยมทางไสยศาสตร์ เกี่ยวกับการอยู่ยงคงกระพัน ล่องหนหายตัวได้ คิดอาสาสมัครออกรบกับฝรั่งเศส มีพระตำรวจหลวงผู้หนึ่งราชทินนามว่า พระพิเรนทรเทพ ออกความคิดจะจัดตั้ง และฝึกหัดหน่วยจู่โจมพิเศษ โดยให้ดำน้ำไปเจาะเรือรบฝรั่งเศสให้จม

ขอบคุณ ภาพประกอบจากเพจ Krairoek Nana – ไกรฤกษ์ นานา

พระพิเรนทร์ฯ ได้จัดการฝึกหัดบ่าวไพร่ และผู้อื่นที่อาสาสมัครในคลองหน้าบ้านของท่านทุกวัน เพื่อให้เกิดความชำนาญ และดำน้ำได้ทนเป็นพิเศษ แต่บางคนดำน้ำได้ไม่นานก็โผล่ขึ้นมา พระพิเรนทร์ฯ ต้องใช้ไม้ถ่อค้ำคอไว้ไม่ให้โผล่ขึ้นมาเร็วเกินไป จนเกิดมีการเสียชีวิตขึ้นจากการกระทำดังกล่าวของพระพิเรนทร์ฯ ดังนั้น ความคิดที่จะจัดตั้งหน่วยจู่โจมพิเศษจึงต้องล้มเลิกไป

ขอบคุณ ภาพประกอบจากเพจ Krairoek Nana – ไกรฤกษ์ นานา

พวกชาวบ้านจึงพากันเรียกการกระทำของพระพิเรนทร์ฯ ว่า เล่นอย่างพิเรนทร์ ซึ่งหมายถึง การกระทำแปลก ๆ อย่างพระพิเรนทร์ฯ ซึ่งเป็นคำพูดติดปากมาตราบเท่าทุกวันนี้ เมื่อมีใครทำสิ่งใดแผลง ๆ อุตริ นอกลู่นอกทางในสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ หรือไม่ควรกระทำ จึงได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่ เล่นพิเรนทร์ หรือ เป็นคนพิเรนทร์

ผู้เขียน คือ นายแพทย์นวรัตน์ ไกรฤกษ์ ยังเสริมไว้ด้วยว่า

“ความจริงความคิดอันนี้อยู่ข้างจะทันสมัยมาก เพราะในสงครามปัจจุบัน ต่างประเทศก็ได้จัดหน่วยรบกล้าตายเรียกว่า หน่วยคอมมานโด มีทั้งรบบนบก และในน้ำ ทหารที่ออกทำการรบใต้น้ำเขาเรียกว่า มนุษย์กบ

นายแพทย์นวรัตน์ ไกรฤกษ์

และนี่ก็คือที่มาของคำว่า เล่นพิเรนทร์ คงพอจะทำให้หายสงสัยกันไปได้บ้างแล้วนะครับว่า พระพิเรนทรเทพ เกี่ยวข้องอย่างไรกับการ เล่นพิเรนทร์ และเราก็ได้ทราบถึงที่มาที่ไปของคนที่ชอบทำอะไรนอกลู่ นอกทาง แล้วว่า ทำไมถึงต้องกลายเป็น คนพิเรนทร์

สามารถติดตาม Blog Journey ผ่านทาง social media ได้หลากหลายช่องทาง ตามลิงค์ด้านล่างนี้ครับ

  1. WordPressBlog Journey
  2. FacebookBlog Journey Fanpage
  3. Twitter@Blog_Journey_th
  4. Blockdit: Blog Journey Page
  5. TrueID: @NexUs

อ้างอิง
1. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา (Office of the Royal Society)
2. รู้ รัก ภาษาไทย (รายการวิทยุ), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา และกรมประชาสัมพันธ์
3. นายแพทย์นวรัต ไกรฤกษ์. ปกิณณกะในรัชกาลที่ ๕. กรุงเทพฯ : นิตยสารแพรว ๒๕๕๓ หน้า ๓๓
4. ขอบคุณภาพจากเพจ Krairoek Nana – ไกรฤกษ์ นานา
5. ขอบคุณภาพปกจาก FreePik โดย @rawpixel.com
6. ขอบคุณภาพธงชาติไทย โดย @freepik
7. ขอบคุณภาพธงชาติฝรั่งเศส โดย @freepik

บทความโดย

Xiao Er แห่งอาณาจักร Blog Journey

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s